VKS vanaf het eerste begin aan tafel

Bijzonder aan dit onderzoek en de publicatie is dat patiëntenvereniging VKS vanaf het allereerste begin bij de trial en de uitkomsten betrokken is geweest. De bevlogen kinderneurologe prof. dr. Marjo van der Knaap en haar onderzoeksgroep aan het Amsterdam UMC boden ons vanaf de start de kans om het patiëntenperspectief in te brengen in de opzet van het onderzoek. Dat leidde onder meer tot de keuze voor een “single-arm”-trial: zonder placebogroep, maar met een natuurlijk-beloopgroep als vergelijking, zodat geen kind onnodig een mogelijk werkzaam middel werd onthouden. Artsen en patiëntvertegenwoordigers van VKS beschreven deze aanpak samen eerder in een consensusartikel in BMC Neurology – een voor het vakgebied unieke samenwerking tussen onderzoekers en patiënten al aan de voorkant van klinische trials.

Wat wijst het onderzoek uit?

VWM wordt veroorzaakt door een genetische fout in het herseneiwit eIF2B. Dit eiwit helpt zenuwcellen om de eiwitproductie aan te passen wanneer ze onder stress staan. Bij VWM werkt eIF2B minder goed, waardoor hersencellen in een langdurige stressstand blijven staan en onvoldoende herstellen. Toegenomen stress – bijvoorbeeld door koorts of een val op het hoofd – zorgt er dan voor dat eiwitten gaan klonteren en de witte stof in de hersenen verdwijnt.

Guanabenz was al bekend als bloeddrukverlager die de stressrespons kan dempen, onder meer via de eIF2/eIF2B-route. In muismodellen van VWM bleek deze ontregelde stressrespons samen te hangen met de ernst van de ziekte, en verbeterde guanabenz het ziektebeeld. Dat maakte het mogelijk om dit al bestaande medicijn te hergebruiken voor VWM.

In de trial kregen 33 kinderen – van wie geen enkele uit Nederland – gedurende vier jaar guanabenz, toegediend. De eerste weken van de behandeling verbleven zij in Amsterdam. Hun ziekteverloop werd vergeleken met dat van 66 kinderen met een vergelijkbare ernst van de ziekte uit het internationale VWM-register, die het middel niet kregen. Bij de behandelde kinderen verliep de afbraak van de witte stof langzamer of stopte zelfs helemaal. Zij werden minder vaak en minder snel rolstoelafhankelijk dan de kinderen in de vergelijkingsgroep, en bleven allemaal in leven; in de vergelijkingsgroep overleden vijf kinderen. Bijwerkingen, zoals slaperigheid en een lage bloeddruk, kwamen vooral in de eerste maanden voor en waren voor geen van de kinderen reden om te stoppen.

Wat betekent dit voor de toekomst?

De onderzoekers benadrukken dat guanabenz geen genezing biedt en dat het effect stopt zodra de behandeling wordt gestaakt. Toch spreekt Marjo van der Knaap terecht van een keerpunt: voor het eerst is aangetoond dat het verloop van deze ernstige hersenziekte te beïnvloeden is. Amsterdam UMC zet nu de eerste stappen om goedkeuring van het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) te krijgen, zodat guanabenz ook buiten trialverband aan kinderen met VWM kan worden voorgeschreven. Daarna moeten diverse landen nog beslissen over vergoeding, dus beschikbaarheid voor andere patiënten. Kinderen die al meededen aan de trial mogen de behandeling in de tussentijd voortzetten. Professor van der Knaap, inmiddels met pensioen, rekent erop dat wij ons voor VWM-patiënten in Nederland en daarbuiten blijven inzetten om hun kansen op een goed leven zo groot mogelijk te maken.

VKS is er trots op dat we vanaf de start een stem hebben mogen hebben in dit onderzoek. Dat dat zo is, blijkt uit het feit dat VKS-directeur Hanka Dekker van alle publicaties mede-auteur is. We blijven ons de komende tijd inzetten om deze veelbelovende stap zo snel mogelijk om te zetten in een toegankelijke behandeling voor kinderen met  de ziekte VWM.